Luật chơi cờ vây
Cờ vây là môn cờ về việc vây đất. Hai người chơi đặt các quân đen và trắng lên các giao điểm của một mạng lưới, và người thắng là người vây được nhiều khoảng trống hơn. Toàn bộ luật gọn trong một đoạn: quân được đặt lên các giao điểm trống và không di chuyển; một nhóm quân không còn điểm trống kề bên sẽ bị bắt và nhấc ra; và bạn không được tái tạo đúng thế cờ liền trước. Mọi thứ khác là hệ quả, và đó là lý do môn cờ này nổi tiếng là dễ học và sâu sắc lạ thường khi chơi.
Bàn cờ và các quân cờ
Một bàn cờ đầy đủ có 19 × 19 đường. Quân được đặt lên các giao điểm, không phải các ô vuông, bao gồm cả các đường biên và góc. Đen đi trước, rồi hai bên đi lần lượt. Một quân đã đặt xuống thì không bao giờ di chuyển — nó hoặc bị bắt và nhấc ra, hoặc nằm ở đó suốt phần còn lại của ván đấu.
Hai bàn cờ nhỏ hơn là chuẩn cho việc học: 9 × 9, nơi một ván mất mười phút và mỗi nước đi đều tác động đến cả bàn, và 13 × 13 làm bậc trung gian. Học trên 19 × 19 ngay từ đầu là khả thi nhưng chậm, vì bàn cờ đủ lớn để những sai lầm của người mới phải mất năm mươi nước mới lộ ra.
Khí và việc bắt quân
Một điểm trống kề trực tiếp với một quân — trên, dưới, trái hoặc phải, không bao giờ theo đường chéo — là một khí. Một quân đơn lẻ ở giữa bàn có bốn khí; ở đường biên, ba; ở góc, hai.
Các quân cùng màu kề trực tiếp nhau tạo thành một nhóm quân và dùng chung khí của chúng. Một nhóm quân còn sống miễn là nó còn ít nhất một khí. Lấp cái khí cuối cùng và cả nhóm bị bắt: nhấc ra khỏi bàn cờ và giữ lại làm tù binh.
Điều này sinh ra khái niệm mà cả ván đấu xoay quanh: mắt. Một nhóm quân vây quanh một điểm trống của riêng nó thì có một khí mà đối phương không thể lấp mà không đi một nước tự sát. Một nhóm quân có hai mắt riêng biệt thì không bao giờ có thể bị bắt — nó sống, vĩnh viễn. Gần như toàn bộ chiến thuật cờ vây là về việc tạo mắt, phủ nhận mắt hoặc lấy mất mắt.
Hai luật cần được nói rõ
Tự sát. Bạn không được đi một quân khiến nhóm quân của chính nó không còn khí — trừ khi cùng nước đi đó bắt được cái gì, việc này giải phóng khí và khiến nước đi đó thành hợp lệ.
Ko. Bạn không được đi một nước tái tạo đúng thế cờ đã tồn tại ngay trước đó. Không có luật này, một số kiểu bắt quân đơn lẻ có thể được lặp qua lặp lại mãi mãi. Hiệu quả thực tế là sau một lần bắt như vậy, đối phương phải đi ở nơi khác trước, rồi mới được quay lại.
Ko là luật duy nhất mà chi tiết khác nhau giữa các bộ luật — luật Nhật, luật Trung Quốc và luật AGA xử lý việc lặp lại và việc đếm điểm hơi khác nhau. Với một ván đầu tiên thì điều đó không quan trọng; với một giải đấu, hãy hỏi luật nào được áp dụng.
Ván đấu kết thúc thế nào và ai thắng
Một ván đấu kết thúc khi cả hai người chơi đồng ý rằng không còn gì có lợi để đi nữa, điều mà họ báo hiệu bằng cách pass. Hai lần pass liên tiếp kết thúc ván đấu và thế cờ được đếm điểm — đó là lý do một chiếc đồng hồ cờ vây dừng lại ở lần pass đôi.
Việc đếm điểm, theo phương pháp Nhật mà phần lớn câu lạc bộ phương Tây dùng: mỗi người chơi tính số điểm trống mà quân của mình vây được, cộng với số tù binh đã bắt. Tổng cao hơn thì thắng. Cách đếm Trung Quốc tính đất cộng số quân trên bàn và đi đến cùng một người thắng theo một đường hơi khác.
Hai điều chỉnh làm cho kết quả công bằng:
- Komi. Đen đi trước và điều đó có giá trị, nên Trắng nhận điểm bù — thường là 6,5. Nửa điểm bảo đảm không có kết quả hòa.
- Handicap. Người chơi yếu hơn nhận Đen và đặt thêm một số quân trước khi ván đấu bắt đầu, khoảng một quân cho mỗi bậc trình độ chênh lệch. Handicap 5 quân biến một khoảng cách năm bậc thành một ván cân bằng — một trong những nét thực sự tinh tế của cờ vây, và là lý do những người chơi có trình độ rất khác nhau vẫn có thể cùng nhau chơi một ván nghiêm túc. Xem ván handicap và ván dạy.
Đồng hồ xuất hiện ở đâu
Các ván giao lưu không cần đồng hồ. Các ván câu lạc bộ và giải đấu thì cần, và cách tính giờ của cờ vây có hệ thống riêng của nó: khi giờ chính của bạn hết, bạn bước vào byo-yomi, trong đó mỗi nước đi nhận một kỳ cố định mới thay vì ván đấu đơn giản là kết thúc. Một thiết lập câu lạc bộ điển hình là 20 phút cộng năm kỳ 30 giây.
Lý do cờ vây làm theo cách này là độ dài của cuối trận. Một ván có thể vượt 250 nước và năm mươi nước cuối quyết định nó bằng từng điểm đơn lẻ; một chiếc đồng hồ đơn giản hết giờ sẽ kết thúc các ván đấu ở những thế cờ gần như đã xong. Byo-yomi bảo đảm mọi nước đi đến hết ván đều có 30 giây của nó. Nếu bạn mới với chuyện này, hãy bắt đầu với byo-yomi hoạt động thế nào, rồi cách vận hành đồng hồ.
Một tuần đầu tiên thực tế
- Hãy chơi các ván 9 × 9 và chấp nhận việc mất quân. Việc bắt và bị bắt là cách để khí trở thành trực giác thay vì phải đếm.
- Hãy học cách nhận ra hai mắt. Một khi bạn thấy được rằng một nhóm quân sống vô điều kiện, bạn sẽ ngừng lãng phí các nước đi để bảo vệ nó.
- Hãy chơi một ván handicap với người mạnh hơn. Chín quân trước một người mạnh hơn nhiều dạy bạn nhiều hơn trong một giờ so với cả tuần chơi các ván cân bằng với một người mới khác.
- Hãy chuyển sang 13 × 13, rồi 19 × 19. Khi các ván 9 × 9 bắt đầu thấy chật chội, bàn cờ lớn hơn đã sẵn sàng cho bạn.
- Hãy thêm đồng hồ khi bạn tham gia một câu lạc bộ. Đừng sớm hơn — một chiếc đồng hồ trong những ván đầu tiên chỉ thêm áp lực mà không dạy được gì.
Biến iPhone của bạn thành một chiếc đồng hồ cờ vây thực sự
Byoyomi Timer chạy mọi cách tính giờ của cờ vây — byo-yomi, gia hạn kiểu Canada, thời gian thưởng Fischer, Ing — và đọc số giây thành tiếng như một người bấm giờ thật.
Sắp có trên App Store