Luật byo-yomi, giải thích rõ ràng

Cái luật mà ai cũng hiểu sai

Người mới gần như luôn cho rằng đi một nước là dùng hết một kỳ. Không phải vậy. Đây là điều quan trọng nhất cần hiểu về byo-yomi:

• Đi xong nước của bạn trong kỳ và kỳ đó trở lại đầy đủ. Nó không bị tiêu. Bạn có thể đi hai trăm nước, mỗi nước 28 giây với kỳ 30 giây, mà vẫn còn nguyên toàn bộ số kỳ của mình.
• Vượt quá kỳ thì nó mất vĩnh viễn, và kỳ tiếp theo lập tức đếm ngược cho cùng nước đi đó. Dùng 65 giây cho một nước với kỳ 30 giây là bạn đốt hai kỳ và hoàn thành nước đi trong kỳ thứ ba.
• Vượt quá kỳ cuối cùng là thua ván vì hết giờ.

Số giây còn lại không bao giờ tích lũy. Một nước đi trong 3 giây không để dành 27 giây cho về sau — kỳ tiếp theo đơn giản lại bắt đầu từ 30. Đây là điều ngược lại với thời gian thưởng Fischer, nơi thời gian chưa dùng thật sự dồn lại.

Đi qua từng bước: 20 phút + 5 × 30 giây

Đây là thiết lập câu lạc bộ và giải đấu phổ biến nhất trên thế giới. Một ván đấu thật đi qua nó như sau:

• Khai cuộc và trung cuộc. Bạn suy nghĩ thoải mái và dùng hết 20 phút giờ chính. Khi nó về không, bạn chưa hết giờ — bạn bước vào byo-yomi với cả năm kỳ còn nguyên. Đồng hồ chuyển sang hiện một kỳ 30 giây và "× 5".
• Vào nhịp. Bạn đi mỗi nước trong 10 đến 25 giây. Mỗi nước đưa kỳ trở lại 30. Bạn vẫn còn năm kỳ. Việc này có thể tiếp tục vô hạn.
• Một thế cờ khó. Bạn cần tính toán một bài sinh tử và dùng 50 giây. Kỳ đầu tiên bị tiêu, và bạn hoàn thành nước đi trong kỳ thứ hai, kỳ này sau đó trở lại đầy đủ. Còn lại bốn kỳ.
• Cuối trận. Số kỳ còn lại thực chất là bốn lần suy nghĩ sâu thêm cho phần còn lại của ván. Những nước thông thường đi trong 30 giây không tốn gì. Bạn phân bổ các kỳ như phân bổ mạng sống.

Đó là tính cách của byo-yomi: áp lực liên tục, đều đặn, kèm một định mức đếm được cho những lần suy nghĩ dài. Nó bảo đảm mọi nước đi cho đến hết ván — kể cả nước thứ 250 — đều có ít nhất 30 giây. Đó chính là điều mà những cuối trận dài của cờ vây cần.

Vì sao cờ vây dùng cách này mà cờ vua thì không

Một ván cờ vây có thể dễ dàng vượt 250 nước, và cuối trận là nơi điểm được ăn và mất từng một, hai điểm. Một quỹ thời gian duy nhất — mô hình của cờ vua — cạn đi và kết thúc ván một cách tùy tiện, thường ở một thế cờ gần như đã xong. Byo-yomi thay quỹ đó bằng một hạn chót cho từng nước, nên ván đấu kết thúc vì có người không tìm được nước đi trong 30 giây, chứ không phải vì một chiếc đồng hồ hết giờ giữa cuối trận.

Cái tên là nghĩa nguyên văn. Trong cờ vây chuyên nghiệp, một người bấm giờ ngồi cạnh bàn cờ và đọc to những giây cuối — "…hai mươi, …hai lăm, …hai sáu, hai bảy…" — và đó là lý do người chơi cờ vây thực sự mong đợi một giọng đọc đếm giây từ chiếc đồng hồ, chứ không phải một tiếng bíp. Byoyomi Timer đọc những giây đó bằng tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Quan Thoại, tiếng Anh hoặc tiếng Đức.

Ký hiệu và các thiết lập thường gặp

Thiết lập byo-yomi thường được ghi theo dạng giờ chính + số kỳ × độ dài kỳ:

Một thiết lập không có giờ chính cũng hợp lệ — "3 × 30 giây" nghĩa là bạn ở trong byo-yomi ngay từ nước đầu tiên. Các máy chủ trực tuyến gồm OGS và IGS mặc định dùng byo-yomi cho phần lớn loại ván, và đó là lý do đây là hệ thống mà phần lớn người chơi gặp đầu tiên.

Byo-yomi trên điện thoại so với trên phần cứng

Có những chiếc đồng hồ cờ vây chuyên dụng xử lý byo-yomi đúng cách, nhưng đó là sản phẩm ngách, còn đồng hồ cờ vua điện tử giá rẻ thường chỉ có increment và delay — không cái nào hoạt động giống một kỳ trở lại đầy đủ. Điện thoại có lợi thế ở đây: màn hình có thể hiện đồng thời kỳ đang chạy và số kỳ còn lại, với cỡ chữ đủ lớn để đọc qua cả bàn cờ, và nó có thể đọc số đếm thành tiếng.

Trong Byoyomi Timer, byo-yomi là hệ thống mặc định, không phải một chế độ phụ. Giờ chính, độ dài kỳ và số kỳ đều tự do đặt, việc chuyển vào byo-yomi được thông báo thành tiếng, và trọng tài có thể sửa số kỳ giữa ván nếu có gì sai sót. Hai người chơi cũng có thể được cho số kỳ khác nhau, đó là cách tự nhiên để đặt handicap cho một ván dạy.